Ferhadija je jedna od najpoznatijih džamija u Banjoj Luci i vrijedan spomenik osmanske arhitekture u Bosni i Hercegovini.
Ferhad-paša Sokolović podigao je džamiju krajem 16. vijeka, u periodu kada je Banja Luka postajala važno administrativno i kulturno središte. Ferhadija se nalazi u blizini tvrđave Kastel i zajedno s njom čini važnu istorijsku cjelinu u centru grada.
Džamija je teško oštećena u zemljotresu 1969. godine, a potpuno je uništena 1993. godine. Nakon višegodišnje obnove, Ferhadija je ponovo otvorena 2016. godine i danas predstavlja simbol sjećanja, obnove i kulturnog kontinuiteta Banje Luke.
Istorija i arhitektura
Ferhadija je izgrađena 1579. godine kao zadužbina Ferhad-paše Sokolovića. Njena arhitektura pripada osmanskoj graditeljskoj tradiciji, a džamija je vijekovima bila važan vjerski i urbani orijentir Banje Luke.
Ferhad-paša je tokom svog djelovanja u Banjoj Luci podigao veliki vakufski kompleks: džamiju, mekteb, karavan-saraj, hamam, tophanu, mostove, dućane i druge objekte. Taj razvoj pomogao je da grad 1580. postane sjedište Bosanskog ejaleta.
Tokom dugog postojanja džamija je više puta popravljana i obnavljana. Zemljotres 1969. godine nanio joj je velika oštećenja, dok je ratno razaranje 1993. godine dovelo do potpunog uništenja objekta.
Obnova je izvedena na osnovu istorijske dokumentacije, arheoloških istraživanja i sačuvanih zapisa. Ponovno otvaranje 2016. godine vratilo je Ferhadiju u javni prostor kao mjesto molitve, susreta i kulturnog nasljeđa.
Legenda o graditeljima
Prema lokalnoj legendi, trojica najboljih neimara gradila su Ferhadiju prema želji Ferhad-paše da podigne džamiju kakva ranije nije viđena u ovom kraju. Kada su čuli priču da ih namjerava pogubiti kako isto djelo ne bi ponovili, navodno su napravili krila i pokušali odletjeti s vrha građevine.
Predanje dalje povezuje mjesta njihovog pada s nazivima banjalučkih naselja: Petar je pao na prostor današnjeg Petrićevca, Pavle na Pavlovac, a treći neimar na desnu obalu Vrbasa, kod Rebrovca. Ova priča nije istorijski potvrđena i treba je čitati kao dio usmene tradicije i lokalne toponimije.