Nacionalni park Kozara i spomen-kompleks Mrakovica
Planinski nacionalni park i monumentalni spomenik posvećen Kozaračkoj bici iz 1942.
Nacionalni park Kozara spaja bogatu planinsku prirodu i jedno od najznačajnijih mjesta sjećanja u Bosni i Hercegovini — monumentalni spomen-kompleks na vrhu Mrakovica, posvećen Kozaračkoj bici iz 1942. godine.
Kozara je pošumljena planina u sjeverozapadnom dijelu Republike Srpske, između rijeka Save, Une, Sane i Vrbasa. Zbog svojih šuma, livada i pješačkih staza omiljena je izletnička destinacija, a nalazi se oko 56 kilometara sjeverozapadno od Banje Luke.
Nacionalni park Kozara
Područje je prvi put proglašeno nacionalnim parkom 1967. godine i od tada uživa kontinuitet zaštite. Park se prostire na oko 3.900 hektara (blizu 39 km²), pretežno na teritoriji opštine Prijedor, a dominiraju bukove i četinarske šume.
Spomen-kompleks na Mrakovici
Na vrhu Mrakovica smješten je spomen-kompleks u čijem središtu stoji Spomenik revoluciji, djelo akademskog kipara Dušana Džamonje (1928–2009) u saradnji sa arhitektom Marijanom Hanženković. Betonski spomenik visok je oko 33 metra i sastoji se od niza vertikalnih segmenata. Svečano ga je otkrio predsjednik Josip Broz Tito 10. septembra 1972. godine.
Iza spomenika nalazi se memorijalni zid sa bronzanim pločama na kojima su ispisana imena 9.921 poginulog kozaračkog partizanskog borca. U sklopu kompleksa je i memorijalni muzej koji čuva fotografije, dokumente i predmete vezane za Kozaračku bitku.
Kozaračka bitka 1942.
Kozaračka bitka, poznata i kao Kozaračka ofanziva (njem. Operation West-Bosnien), vođena je od 10. juna do 17. jula 1942. godine. Njemačke i ustaške snage opkolile su partizanske jedinice i civilno stanovništvo na Kozari. U borbama je poginulo oko 1.700 do 2.000 partizanskih boraca, dok su gubici osovinskih snaga procijenjeni na oko 7.000. Stradanje civila bilo je ogromno — desetine hiljada Kozarčana, pretežno Srba, ubijeno je ili deportovano, a mnogi su odvedeni u ustaški logor Jasenovac.
Posjeta
Mrakovica je udaljena oko 56 kilometara od Banje Luke i predstavlja pogodan cilj za jednodnevni izlet, koji spaja šetnju kroz kozaračke šume sa obilaskom spomen-kompleksa i muzeja.